AI Act: transparantieverplichtingen

We gaven eerder al mee dat sinds 2 augustus 2026 de transparantieverplichtingen van artikel 50 van de AI Act van toepassing zijn. Vandaag geven we een diepgaander overzicht van de verplichtingen voor bedrijven en overheden die AI-systemen gebruiken, of volgens AI Act-termen, de “deployers” (“gebruiksverantwoordelijken”).

Wanneer bent u een “deployer”?

U bent deployer wanneer u een AI-systeem onder uw eigen gezag gebruikt in een professionele context. “Gezag” betekent dat u beslist over het doel en de wijze van gebruik; technische controle is niet vereist.

Belangrijk hierbij is:

• Zuiver persoonlijk, niet-professioneel gebruik valt buiten de AI Act;
• Werknemers die onder uw instructies handelen zijn géén afzonderlijke deployers; de blijft verantwoordelijk, ook bij inschakeling van freelancers of onderaannemers.

De twee kernverplichtingen voor deployers

1) Emotieherkenning en biometrische categorisering (art. 50(3))

Wie een emotieherkenningssysteem of biometrisch categorisatiesysteem gebruikt, moet de blootgestelde personen informeren dat het systeem in werking is (niet noodzakelijk waaróm).
Let op: emotieherkenning op de werkvloer of in onderwijsinstellingen is in beginsel al verboden onder de AI Act. De transparantieverplichting verandert daar niets aan.

Voorbeeld: een centraal geplaatste pop-up met een introductieboodschap voordat een computerspel wordt gestart, die aangeeft dat het gezicht van de speler wordt opgenomen om diens emoties te registreren.

2) Deepfakes en AI-gegenereerde tekst van publiek belang (art. 50(4))

De AI-verordening verplicht gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen (i) die beeld-, audio- of videocontent genereren of manipuleren die een deepfake vormt, om “bekend te maken dat de deepfake-content kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd”, en (ii) die tekst genereren of manipuleren die wordt gepubliceerd met het doel het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang, om bekend te maken dat dergelijke tekst kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd.

(a) Deepfakes (beeld/audio/video): u moet duidelijk en herkenbaar bekendmaken dat de content artificieel is gegenereerd of gemanipuleerd, tenzij:

• het gebruik wettelijk is toegestaan voor opsporing/vervolging van strafbare feiten; of
• de deepfake deel uitmaakt van een evident artistiek, creatief, satirisch, fictioneel of soortgelijk werk. In dit geval geldt een verlicht regime: bekendmaking op een manier die het gebruik/genot van het werk niet hindert (bv. in de aftiteling, een bijschrift, of niet-opdringerig icoon).

Voorbeeld 1: een door AI gegenereerde video van een persoon die op een politicus lijkt en een toespraak houdt voor een publiek.

Voorbeeld 2: een door AI gegenereerde afbeelding van een product in een reclame of verpakking die de perceptie van het publiek kan beïnvloeden en kan misleiden ten aanzien van het daadwerkelijke uiterlijk, de kenmerken of het gebruik van het product (bv. door het product er anders, aantrekkelijker of van betere kwaliteit te doen uitzien dan in werkelijkheid).

(b) AI-gegenereerde/gemanipuleerde tekst gepubliceerd om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang: bekendmakingsplicht, tenzij:

• de tekst een proces van menselijke herziening of redactionele controle heeft ondergaan én een natuurlijke of rechtspersoon redactionele verantwoordelijkheid draagt (art. 50(4), 2de lid); of
• de wettelijke uitzondering van rechtshandhaving.

Voorbeeld: een door AI gegenereerd, zelfgepubliceerd boek over klimaatverandering, beschikbaar gesteld op een e-commerceplatform, dat geen enkele herziening heeft ondergaan door een bevoegde natuurlijke of rechtspersoon (noch door het platform).

Welke procedure moet de deployer volgen?

Voor de deployer geldt:

• de informatie moet duidelijk en herkenbaar worden gegeven, en dus niet enkel in algemene voorwaarden, via een URL, of onzichtbare metadata.  De machine-leesbare markering van de provider volstaat dus niet als u als deployer aan uw eigen labelplicht wilt voldoen;
• de informatie moet uiterlijk bij een eerste interactie/blootstelling worden gegeven, en bij content die verder verspreid wordt (screenshots, herhaalde blootstelling); hier moet proportioneel rekening mee gehouden worden; en
• de informatie moet toegankelijk zijn voor personen met een beperking (Web Accessibility Directive / European Accessibility Act).

Code of Practice

De “Code of Practice on Transparency of AI-Generated Content” wordt door de Europese commissie erkent als adequaat middel om compliance met artikel 50 aan te tonen.  Sectie 2 van deze Code is vooral gericht op deployers. Deze code kan gebruikt worden als hulpmiddel en risicobeperkend instrument.  Desalniettemin zal elke toepassing in het kader van compliance met artikel 50 AI Act gescreend moeten worden.

De EU heeft zo een reeks iconen ontwikkeld die makers, uitgevers en andere deployers van generatieve AI-systemen kunnen gebruiken om hun AI-gegenereerde content te etiketteren.

Het gebruik van deze EU-iconen is optioneel, maar de etiketteringsvereisten onder artikel 50 AI Act zijn dat niet. Het gebruik van deze iconen op zich vestigt geen wettelijke conformiteit. Deployers blijven verantwoordelijk om ervoor te zorgen dat elke bekendmaking voldoet aan de vereisten de AI Act.

Vragen of behoefte aan juridisch advies?

Wenst u meer inzicht in de verplichtingen die voor uw onderneming gelden of wilt u laten nagaan of uw onderneming aan de nieuwe transparantieverplichtingen van de AI-verordening voldoet? Neem dan contact op voor vragen, advies op maat of juridisch sparren. Onze expert Mieke Trombetta helpt u verder.

Mieke Trombetta
mieke.trombetta@halsten.be